برق گرفتگی عبارتست از آسیب به بافتهای بدن به دنبال عبور جریان الکتریسیته ، این جریان بر حسب ولتاژ به دو نوع ولتاژ بالا ( high voltage) با اختلاف پتانسیل بیش از هزار ولت و ولتاژ کم ( low voltage) با اختلاف پتانسیل کمتر از 1000 ولت تقسیم می شود این دو نوع جریان الکتریکی دارای اثرات متفاوتی در بدن خواهند بود .
برق گرفتگي

در تقسيم بندي ديگري برحسب تغييرات ولتاژ يا آمپر در واحد زمان ( فركانس) جريان هاي الكتريكي به دو نوع برق مستقيم ( DC) و برق متناوب (‌AC) تقسيم مي شوند. هر گاه قسمتي از بدن جزئي از يك مدار بسته الكتريكي شود ، ضايعات الكتريكي ايجاد خواهد شد ، كه عمدتاً از طريق عبور جريان و توليد گرما باعث صدمه بافتي مي گردد .
 
عبور جريان الكتريكي از بدن
عبور جريان برق از بدن باعث توليد گرماي شديد و سوختگي اعضاي داخلي بدن نيز رخ مي دهد ولي تنها سوختگي پوست ديده مي شوند. شايان ذكر است كه شديدترين نوع سوختگي ، سوختگي ناشي از برق مي باشد و اين سوختگي ها در ولتاژهاي بالا رخ مي دهد.اصولا عبور جريان الكتريكي از داخل هر بافت داراي فعاليت الكتريكي ممكن است باعث اختلال فعاليت آن عضو گردد. اين اثر در بافت هايي كه داراي قدرت هدايت الكتريكي بيشتري هستند ، واضح تر و شديد تر مي باشد. جريان برق مي تواند باعث اختلال در عملكرد قلب و مغز شده و گاهي كشنده شود. شدت ضايعه ايجاد شده رابطه مستقيمي با شدت جريان ، ولتاژ و نوع جريان الكتريكي دارد.
 
توليد گرما
بيشترين آسيب ناشي از جريان الكتريكي مربوط به توليد گرما در بافت ها خواهد بود. مقاومت بافتهاي مختلف بدن متفاوت است و به ترتيب افزايش عبارتند از : اعصاب ، عروق ، عضلات ، پوست ، تاندون ، چربي و استخوان. در ولتاژ هاي پايين مثل برق شهري تقريباً جريان الكتريكي بسيار كم بوده و توليد گرما آنقدر زياد نيست كه باعث تخريب بافت استخوان شود ولي مي تواند به بافتهاي حساس مثل عضلات و عروق صدمه برساند. يكي از پديده هاي مهم در ايجاد سوختگي بافتهاي عمقي ، پديده اي به نام ضايعه مركزي ( core injury) در اين پديده به دليل توليد گرماي بيش از حد در بافتهاي عمقي ، خصوصاً در عروق و عضلات پديده نكروز بوجود مي آيد . در حاليكه پوست محل تماس با برق ممكن است سالم باشد يا مختصري سوختگي داشته باشد. اين پديده معمولاً در اندام ها بيشتر اتفاق مي افتد.
 
علائم و نشانه ها
علائم عمومي بروز برق گرفتگي عبارتند از :
1)      تنفس سريع و كوتاه
2)      سوختگي پوست
3)      گيجي و رفتار آشفته
4)      از دست رفتن هوشياري به صورت گذرا
 
شدت علائم با توجه به  ولتاژ جريان برق و مدت  زمان تماس متفاوت است . در  جريان هاي  متناوب  (AC)  
كه شخص قادر خود را از تماس با برق برهاند شدت آسيب بيشتر خواهد بود.با توجه به مسير عبور جريان برق گرفتگي متنوع خواهند بود.
 
پوست:
محل ورود جريان برق ممكن است دچار درجات متفاوتي از سوختگي ( درجه1تا3) گردد. همچنين محل خروج جريان برق از پوست نيز ممكن است دچار ضايعه سوختگي شود. لذا بايد در هنگام معاينه تمامي بدن بيمار مورد بررسي قرار گيرد.
 
سيستم عصبي:
مهمترين و شايعترين آسيب ناشي از صدمات الكتريكي ، ضايعات نورولوژيك( عصبي) است كه ممكن است از چند ثانيه تا چند ساعت ( و گاهي چند روز) بعد بروز نمايد.در سيستم عصبي مركزي (CNS) مي تواندبه صورت اختلالات هوشياري ، خونريزي و ترمبوز مغزي ، افسردگي ، ادم مغزي ، تشنج ، فلج و اختلال در قدرت درك و شناخت و كوما باشد. در اعصاب محيطي ، سيستم عصبي حركتي بيش از سيستم عصبي حسي در گير مي شود و ممكن است به صورت ميليت عرضي ، فلج بالارونده ، شوك نخاعي و درد عصبي باشد.
 
سيستم قلب و عروقي:
از آريتمي هاي قلبي خوش خيم تاخطرناك مي تواند رخ دهد. همچنين ممكن است باعث سكته قلبي ( آنفاركتوس ميوكارد) ئ پارگي ديواره بين بني گردد.
 
سيستم تنفسي:
مهمترين عارضه ريوي صدمات الكتريكي ، ايست تنفسي به دنبال انقباض شديد تتانيك عضلات تنفسي مي باشد. ممكن است آتلكتازي ، پنوموني و هموپنوموتوراكس نيز رخ بدهد.
 
سيستم گوارشي:
عبور جريان برق از سينه و شكم مي تواند موجب خونريزيهاي گوارشي ، ضايعات كبدي و پارگي روده ها شود.
 
سيستم عضلاني- اسكلتي:
 به دليل انقباض شديد عضلات ممكن است در رفتگي و شكستگي استخوانها رخ بدهد . نكروز بافت استخواني اگرچه شايع نيست ولي نبايد فراموش گردد.
 
سيستم كليوي:
ضايعات كليوي مثل سندرم له شدگي (Crash injury)ناشي از برق گرفتگي ، عارضه اي شايع است . در اثر نكروز بافت استخواني اگر چه شايع نيست ولي نبايد فراموش گردد.
 
عفونت:
 به دنبال آسيب الكتريكي ممكن است سپتي سمي بروز نمايد. شايعترين عامل آن پسودومونا مي باشد.
 
ساير اندام ها:
ضايعات شنوايي به صورت پاره شدن پرده صماخ و جابجايي استخوانچه ها و ضايعات چشمي به صورت كاراتاكت ( آب مرواريد) بروز مي نمايد.
 
اقدامات امدادي مؤثر :
كمك هاي پزشكي در مواقع برق گرفتگي ضروري است . در برخورد با فرد برق گرفته ابتدا اطمينان حاصل پيدا كنيد كه برق قطع شده و ديگر فرد مصدوم به منبع جريان متصل نيست. تعداد تنفس و ضربان قلب فرد مصدوم را كنترل نماييد و در صورت لزوم اقدامات احيا قلبي – تنفسي را انجام دهيد .

روشهاي پيشگيري از خطرات برق :  اغلب خطر برق گرفتگي در مواقعي پيش مي آ يدكه پوشش سيمهاي برق معيوب شده باشد اگر روپوش سيمهاي حامل برق پاره يا در آ ن شكافي ايجاد شود در موقع دست زدن ممكن است سانحه اي بوجود آيد همچنين ممكن است پوشش سيمهاي داخلي موتورها يا دستگاههاي الكتريكي ساييده يا سوخته شود ودراثرتماس بابدنه دستگاه مخاطراتي ايجاد كند اين مورد بيشتر در موتورها يا دستگاههايي كه قابل حركت بوده وآ نها رابراي انجام كار ا زنقطه اي به نقطه ديگر حمل مي كنند پيش مي آ يد .اگر شدت جريان از 25 میلی آمپر تجاوز كند در موقع عبور از بدن موجب مرگ مي شود. مقاومتي كه بدن شخص در مقابل عبور جريان برق بوجود مي آ يد متفاوت است واز 500 تا 5000 اهم يا بيشتر مي رسد . اين اختلاف مقاومت بستگي به طبيعت شخص و وضع محيطي دارد كه در آن قرار گرفته است . در شرايط نا مساعد ومواردي كه تدابير حفاظتي كامل اتخاذ نشده باشد يك اختلاف پتانسيل مختصرمثلا 15 تا 20  ولت نيز ممكن است براي شخص خطرناك باشد . البته عبورجريان نيزدرشدت برق گرفتگي وخطرات ناشي از آ ن دخالت تام دارد . اگر در دستگاههايي كه با فشار ضعيف 60 ولت كار مي كنند اتصال بدنه بوجود آ يد ممكن است به اشخاصي كه مورد برق گرفتگي حساسيت واستعداد دارند آسيب برساند زيرا اگر مقاومت بدن شخص درحدود 1500 اهم باشد جرياني معادل 40 میلی آمپر از بدن عبوركرده وچون ميزان آ ن ازحد 25 میلی آمپر بيشتر است باعث مرگ او خواهد شد .

تامين حفاظت بوسيله ايزوله كردن شخص:  يكي از راه حل هاي اساسي براي محفوظ كردن كارگران عبارت است از ايزوله كردن آنها بوسيله دستكش،كاسك ، لباس يا كفش حفاظتي كه از موارد عايق ساخته شده و شخص رادر مقابل ورود جريان از بدن، كف محل كار را با موا د عايق مانند فرش لاستيكي مفروش كرده و يا از زير پايي يا چهار پايه يا پايه هاي عايق استفاده كرد. دو يا چند جسم هادي يا دستگاههاي الكتريكي كه نزد به هم قرار داشته باشد ممكن است دراثرعواملي مانند اتصالي به بدنه وامثال آ ن داراي اختلاف پتانسيلهاي مختلف شوند و دست كارگران در آن واحد به هر دوي آنها اصابت كند كه دراين صورت با وجود مجهز بودن به كفش عايق جريان خطرناك از بدن كارگرعبور خواهد كرد. شدت جريان خطرناكي كه ازبدن عبور مي كند متناسب با اختلاف پتانسيل بين دودستگاه فوق الذكر مي باشد دراين قبيل موارد مي بايد اين اجسام را بوسيله يك سيم هادي به يكديگرمتصل كرد تا درچنين مواردي اختلاف پتانسيل بين آ نها وجود نداشته باشد .

حفاظت در مورد اتاق يا محفظه هايي كه بدنه آ نها داراي پتانسيل يكسان مي- باشد : اگر شخصي درداخل اتاق يا محفظه اي قرارگيرد كه پتانسيل تمام نقاط آ ن باهم مساوي ويكسان باشد تا در مدتي كه در داخل اتاق باقي مانده خطري برايش موجود نيست ولي به محض اينكه پاي خودرا براي خروج از اتاق روي زمين گذاشت تحت اثر اختلاف پتانسيل اتاق و زمين دچار برق گرفتگي خواهد شد .

 تامين حفاظت بوسيله ايزوله كردن سيم ترانسفورماتور از زمين: براي اينكه شدت جريان موجود در يك سيم هادي كه به منبع توليد برق متصل شده است از بدن شخص بگذردكافي است كه مدار جريان آ ن بسته شود مدار در اين مورد فقط با متصل كردن سيم خنثي ترانسفورماتور مي باشد اين منظور در موردي تعيين مي شود كه كارخانه يا محل كار داراي يك ترانسفورماتور مخصوص به نام ترانسفورماتورايزولمان باشد تغذيه كليه دستگاهها مستقيماً بوسيله اين ترانسفور ماتور عملي مي گردد . همچنين ممكن است ترانسفورماتورهايي رابه اسم ترانسفورماتورايزولمان روي مدار تغذيه هريك از دستگاههاي مورد نظر قرار دارد متاسفانه دراين مورد اگر در محلي از شبكه اتصال به زمين ايجاد شود چون مدار مسدودي از راه زمين بوجود مي آيد خطر برق گرفتگي پيش خواهد آمد . براي جلوگيري از خطر بايد مراقبتهاي دقيق به عمل آورد كه شبكه در طول خط كاملا عايق باشد ودستگاههاي الكتريكي روي فوند امنتها عايق نصب شده باشد همچنين اگر در پوشهاي عايق سيمهاي الكتريكي ناقل جريان عيني مشاهده شد بايد بلافاصله اقدام به تعمير يا تعويض آنها گردد.

  تامين حفاظت بوسيله اتصال دادن به زمين : طريقه ديگري كه براي جلوگيري ازخطر برق گرفتگي موجود مي باشد عبارت است از اتصال دادن بدنه به زمين در مورد كليه قطعات فلزي و دستگاههاي الكتريكي كه ممكن است دراثرخراب شدن روپوش سيم ووصل شدن به بدنه اين قطعات توليد جريان خطرناك اتصالي كند با اجراي اين عمل بدن شخص كه با اين دستگاهها معيوب تماس پيدا مي كند درانشعاب جريان قرار مي گيرد و مقدار شدت جرياني كه به طورشنت از بدن عبور مي كند جزيي ا زجريان خطرناك اصلي مي باشد و اگر سيم اتصال به زمين به طور صحيح وبا مقاومت كم نصب شده با شد شدت جرياني كه از بدن عبور ميكند به ميزان خطرناك 025/0 آ مپر خطرناك نمي رسد . در كارخانجات براي جلوگيري از خطرعبور جريان از بدن در اثر ايجاد اتصالي بين فاز و بدنه دستگاههاي برقي بايد بوسيله سيمي با مقاومت كم وحساب شده بدنه دستگاهها را به زمين اتصال داد .

 تامين حفاظت افراد بوسيله رله ديفرانسيل : رله ديفرانسيل روي موتورها ومصرف كننده ها نصب شده و روي اختلاف جريان خروجي دستگاه عمل كرده ودر صورت ايجاد اتصال بدنه در دستگاه وفرار جريان خطا به زمين ميزان جريان خروجي ا ز دستگاه كمتر از جريان ورودي مي شود جريان ورودي وخروجي در دوسيم پيچ كه در دو جهت مخالف يكديگر پيچيده شده مي رود . در حال عادي كه اتصال بدنه بوجود نيامده جريان هر دو سيم پيچ مساوي بوده حوزه مغناطيسي ايجاد نمي شود ولي دراثر ايجاد اختلاف بين دو جرياني كه در اين دو سيم پيچ مي رود حوزه مغناطيسي ايجاد شده و هسته مغناطيسي باعث قطع مدار مي گردد زمان قطع مدار در حدود1/3 ثانيه بوده وبه اين طريق اتصال به بدنه را در اين مدت كوتاه قطع مي كند وديگر خطر برق گرفتگي نخواهد داشت .